Przy przejęciu spółki, wejściu inwestora lub fuzji strona kupująca coraz częściej zadaje pytanie, którego kilka lat temu nie było w standardowej liście due diligence: „jaki jest profil ESG tej spółki?”. Dla wielu sprzedających pierwsza myśl jest podobna: „to pewnie tylko pytanie o środowisko, wystarczy dać certyfikat ISO”. I właśnie to założenie generuje ryzyko.
ESG due diligence w transakcjach to dziś odrębna ścieżka badania spółki — obejmująca profil regulacyjny, dokumentację korporacyjną, praktyki pracownicze, łańcuch dostaw i ekspozycję na ryzyko greenwashingu. Wyniki tego badania wpływają na wycenę, warunki SPA i zakres representations and warranties. Jeżeli chcesz zrozumieć szerszy kontekst regulacyjny, zacznij od: ESG dla spółek w Polsce – przewodnik prawny.
Powiązane tematy w klastrze ESG
- Doradztwo ESG dla spółek – strona usługowa CGO Legal
- ESG dla spółek w Polsce – przewodnik prawny
- Ład korporacyjny i odpowiedzialność zarządu w ESG
- CSRD – kogo dotyczy i od kiedy
- Należyta staranność w łańcuchu dostaw (CS3D)
Spis treści
Dlaczego ESG due diligence stało się standardem przy transakcjach
Przez lata due diligence przy transakcjach koncentrowało się na trzech ścieżkach: prawnej, finansowej i podatkowej. ESG pojawiało się co najwyżej jako element środowiskowy — badanie potencjalnego zanieczyszczenia gruntu lub ekspozycji na regulacje dotyczące emisji. To się zmieniło z kilku powodów jednocześnie.
Po pierwsze, CSRD nałożyła na duże spółki obowiązek ujawniania danych ESG dotyczących całego łańcucha wartości — co oznacza, że kupujący podlegający CSRD musi wiedzieć, jaki profil ESG ma przejmowana spółka, zanim stanie się elementem jego sprawozdania.
Po drugie, fundusze inwestycyjne i instytucje finansujące transakcje są coraz częściej objęte regulacją SFDR (Sustainable Finance Disclosure Regulation), która zobowiązuje je do oceny i ujawniania ryzyk ESG portfela.
Po trzecie, ryzyka ESG — od ekspozycji na regulacje środowiskowe, przez praktyki pracownicze, po ryzyko greenwashingu — realnie wpływają na wartość spółki i jej zdolność do funkcjonowania po zamknięciu transakcji.
Co obejmuje ESG due diligence po stronie kupującego
ESG due diligence przeprowadzane przez kupującego lub inwestora koncentruje się na kilku obszarach równocześnie i różni się od standardowego przeglądu prawnego zarówno zakresem, jak i metodologią.
Profil regulacyjny ESG spółki docelowej
Czy spółka podlega CSRD bezpośrednio lub pośrednio przez strukturę grupy? Czy podlega CS3D lub jest w łańcuchu dostaw spółek nią objętych? Jakie są terminy obowiązków raportowych i jaki jest stan gotowości spółki do ich spełnienia? Luki w gotowości regulacyjnej mogą oznaczać konieczność inwestycji po zamknięciu transakcji — i powinny być uwzględnione w wycenie lub warunkach SPA.
Dokumentacja korporacyjna i ład korporacyjny
Czy spółka ma wdrożone polityki wewnętrzne wymagane przez ESRS — środowiskową, pracowniczą, antykorupcyjną? Czy regulaminy zarządu i rady nadzorczej uwzględniają ESG? Czy istnieje i działa kanał sygnalizowania naruszeń? Brak podstawowych elementów ładu korporacyjnego ESG to ryzyko dla kupującego, który po transakcji będzie musiał je wdrożyć — często pod presją własnych obowiązków raportowych. Więcej o tym: ład korporacyjny i odpowiedzialność zarządu w ESG.
Praktyki pracownicze i ryzyko w obszarze S
Czy w spółce były lub są postępowania dotyczące mobbingu, dyskryminacji lub naruszeń praw pracowniczych? Czy stosunki ze związkami zawodowymi są uregulowane i stabilne? Czy zatrudnienie cudzoziemców jest właściwie udokumentowane? Ryzyka pracownicze mogą materializować się jako zobowiązania finansowe lub reputacyjne po zamknięciu transakcji.
Łańcuch dostaw i ekspozycja na CS3D
Czy spółka ma procedury weryfikacji dostawców pod kątem standardów środowiskowych i praw człowieka? Jakie klauzule ESG są w umowach z kluczowymi dostawcami? Czy spółka była przedmiotem audytu ESG ze strony swoich kontrahentów i jakie były wyniki? Ekspozycja na ryzyka w łańcuchu dostaw jest szczególnie istotna w sektorach o wysokim ryzyku regulacyjnym: motoryzacyjnym, spożywczym, budowlanym, tekstylnym.
Ryzyko greenwashingu
Czy spółka formułowała publicznie deklaracje ESG — w materiałach marketingowych, na stronie internetowej, w komunikacji z inwestorami — które nie mają pokrycia w dokumentacji lub danych? Ryzyko greenwashingu jest szczególnie istotne dla kupującego przejmującego markę lub komunikację zewnętrzną spółki i może generować odpowiedzialność po zamknięciu transakcji.
Jak przygotować spółkę do ESG due diligence po stronie sprzedającego
Spółka przygotowująca się do sprzedaży lub pozyskania inwestora powinna przeprowadzić wewnętrzny przegląd ESG zanim strona kupująca zacznie zadawać pytania. Brak przygotowania nie eliminuje ryzyk — ujawnia je w trakcie badania, kiedy możliwości korekty są ograniczone i kiedy każda luka może być argumentem do obniżenia ceny lub zaostrzenia warunków SPA.
Wewnętrzny przegląd ESG przed transakcją powinien obejmować: zebranie i weryfikację istniejącej dokumentacji polityk i procedur, ocenę kompletności ładu korporacyjnego ESG, identyfikację potencjalnych ryzyk pracowniczych i środowiskowych, przegląd publicznych deklaracji ESG pod kątem greenwashingu oraz ocenę gotowości do CSRD jeżeli spółka podlega dyrektywie lub wkrótce jej podlegać będzie.
FAQ – ESG due diligence przy transakcjach
Czy ESG due diligence jest obowiązkowe przy każdej transakcji?
Nie ma ustawowego obowiązku przeprowadzania ESG due diligence przy każdej transakcji. Jest ono jednak standardową praktyką przy transakcjach z udziałem funduszy PE/VC, dużych grup korporacyjnych objętych CSRD i instytucji finansujących objętych SFDR. Kupujący z obowiązkami raportowymi ESG ma interes w ocenie profilu ESG spółki docelowej przed jej włączeniem do swojego łańcucha wartości i sprawozdania.
Co może pójść nie tak, jeśli spółka nie jest przygotowana do ESG due diligence?
Luki w dokumentacji ESG ujawnione w trakcie badania mogą skutkować obniżeniem ceny, zaostrzeniem warunków SPA, rozszerzeniem zakresu zapewnień i rękojmi lub – w skrajnych przypadkach – wycofaniem się kupującego z transakcji. Brak przygotowania nie eliminuje ryzyk, lecz ujawnia je w momencie, kiedy możliwości korekty są już ograniczone.
Czy zapewnienia ESG w SPA różnią się od standardowych representations and warranties?
Mają identyczny skutek prawny – naruszenie może stanowić podstawę do roszczeń odszkodowawczych po zamknięciu transakcji. Zapewnienia ESG mogą być jednak trudniejsze do sformułowania precyzyjnie, bo dotyczą obszarów, w których standardy i wymagania regulacyjne szybko się zmieniają. Zakres zapewnień ESG powinien być weryfikowany pod kątem stanu faktycznej dokumentacji spółki przed podpisaniem umowy.
Jak długo trwa ESG due diligence?
Zależy od zakresu i złożoności transakcji. Focused ESG review skoncentrowany na kluczowych ryzykach może trwać kilka tygodni. Pełne ESG due diligence obejmujące wszystkie obszary E, S i G – kilka miesięcy. Kluczowe jest właściwe zdefiniowanie zakresu przed rozpoczęciem badania, żeby nie wydłużać procesu transakcyjnego.
Czy ESG due diligence jest potrzebne przy przejęciu małej spółki?
Zależy od profilu ryzyka spółki i wymagań kupującego. Małe spółki w sektorach o wysokim ryzyku środowiskowym lub społecznym – produkcja, budownictwo, branża spożywcza – mogą wymagać ESG review nawet jeśli są małe. Małe spółki usługowe o niskim profilu ryzyka ESG zwykle nie wymagają pełnego badania, ale warto ocenić ekspozycję regulacyjną po transakcji.
Jak przygotować spółkę do sprzedaży pod kątem ESG?
Kluczowe jest przeprowadzenie wewnętrznego przeglądu ESG przed rozpoczęciem procesu sprzedaży: zebranie dokumentacji polityk i procedur, ocena ładu korporacyjnego ESG, identyfikacja ryzyk pracowniczych i środowiskowych oraz weryfikacja publicznych deklaracji ESG pod kątem greenwashingu. Przygotowanie pozwala kontrolować narrację podczas badania i ograniczyć ekspozycję na roszczenia po closing.
Jeżeli planujesz transakcję i chcesz ocenić profil ESG spółki docelowej lub przygotować własną spółkę do badania ESG przez kupującego – warto to zrobić zanim proces transakcyjny się rozpocznie. CGO Legal pomaga zarówno kupującym w przeprowadzeniu ESG due diligence, jak i sprzedającym w przygotowaniu dokumentacji i ocenie zakresu zapewnień ESG w SPA.